Leishmasiasis
WAT IS LEISHMASIASIS ?
Leishmaniasis is een parasitaire infectieziekte veroorzaakt door Leishmania-protozoa, overgebracht door beten van geïnfecteerde vrouwelijke zandvliegen (Phlebotominae). De ziekte komt vooral voor in tropische en subtropische gebieden en treft jaarlijks tot een miljoen mensen wereldwijd. Ze varieert van zelfhelende huidaandoeningen tot potentieel dodelijke systemische infecties.
Leishmaniasis kan verschillende ziektebeelden veroorzaken, afhankelijk van de soort Leishmania en de afweer van de patiënt. De incubatietijd varieert van weken tot maanden.
Wanneer denken aan leishmaniasis?
Denk aan Leishmaniasis bij:
- niet genezende huidulcera na verblijf in (sub)tropische gebieden,
- langdurige koorts zonder duidelijke oorzaak, of
- onverklaarde hepatosplenomegalie bij reizigers of migranten uit endemische gebieden.
SOORTEN
Symptomen van cutane leishmaniasis
Dit is de meest voorkomende vorm.
Kenmerken
- Rode papel of bult op de plaats van de zandvliegbeet
- Langzaam groter wordende huidzweer
- Verheven rand rondom de wond
- Vaak pijnloos
- Korstvorming mogelijk
- Meestal op:
- gezicht
- armen
- benen
- Sommige letsels genezen spontaan maar kunnen littekens achterlaten.
Symptomen van mucocutane leishmaniasis
Deze vorm tast slijmvliezen aan, vooral in neus en mond.
Mogelijke klachten
- Chronische neusverstopping
- Neusbloedingen
- Heesheid
- Pijn in mond of keel
- Destructie van neus- of mondweefsel in ernstige gevallen
Deze vorm ontstaat soms maanden tot jaren na een huidinfectie.
Symptomen van viscerale leishmaniasis (kala-azar)
Dit is de ernstigste vorm.
Algemene symptomen
- Langdurige koorts
- Ernstige vermoeidheid
- Gewichtsverlies
- Nachtzweten
- Verminderde eetlust
Lichamelijke kenmerken
- Vergrote milt (splenomegalie)
- Vergrote lever (hepatomegalie)
- Gezwollen lymfeklieren
Bloedafwijkingen
- Bloedarmoede
- Leukopenie
- Trombocytopenie
DIAGNOSE
- Diagnose gebeurt via microscopisch onderzoek of moleculaire tests van huid-, beenmerg- of bloedstalen. Behandeling hangt af van het type en de parasietsoort, en omvat geneesmiddelen zoals liposomaal amfotericine B, miltefosine, paromomycine en pentavalente antimoonverbindingen.
Behandeling is meestal effectief maar vereist ervaren medische begeleiding.
Vormen van de ziekte
- Cutane leishmaniasis (CL) is de meest voorkomende vorm.
Ze veroorzaakt pijnloze huidzweren op blootgestelde delen zoals gezicht, armen en benen. Hoewel de laesies vaak spontaan genezen, laten ze blijvende littekens achter. - Mucocutane leishmaniasis (MCL) is een ernstige variant die slijmvliezen van neus, mond en keel kan vernietigen. Ze treedt meestal op maanden tot jaren na een eerdere huidinfectie.
- Viscerale leishmaniasis (VL), ook kala-azar genoemd, tast inwendige organen aan (lever, milt, beenmerg) en veroorzaakt koorts, gewichtsverlies, bloedarmoede en orgaanzwelling. Zonder behandeling is deze vorm bijna altijd fataal.
Leishmaniasis wordt veroorzaakt door tientallen soorten van het geslacht Leishmania. Niet alle soorten veroorzaken ziekte bij mensen, maar de belangrijkste humane soorten zijn onder te verdelen in groepen op basis van het ziektebeeld en geografische verspreiding.
Oude Wereld (Europa, Afrika, Azië)
Viscerale leishmaniasis
- Leishmania donovani
- Leishmania infantum
- (vroeger ook L. chagasi genoemd in Zuid-Amerika)
Cutane leishmaniasis
- Leishmania major
- Leishmania tropica
- Leishmania aethiopica
Nieuwe Wereld (Midden- en Zuid-Amerika)
Cutane leishmaniasis
- Leishmania mexicana
- Leishmania amazonensis
- Leishmania venezuelensis
Mucocutane / diffuse vormen
- Leishmania braziliensis
- Leishmania panamensis
- Leishmania guyanensis
- Leishmania peruviana
Leishmaniasis wordt verspreid door zandvliegen. Dit zijn kleine bloedzuigende insecten die fungeren als vector voor de Leishmania-parasieten.
Hoe verloopt de transmissie?
- Een zandvlieg zuigt bloed bij een geïnfecteerd dier of mens.
- De Leishmania-parasieten ontwikkelen zich in de darm van de zandvlieg.
- Bij een volgende beet worden de parasieten overgebracht op een nieuwe gastheer.
Alleen de vrouwelijke zandvlieg bijt, omdat zij bloed nodig heeft voor de ontwikkeling van eieren.
Oude Wereld
(Europa, Afrika, Midden-Oosten, Azië)
De belangrijkste vectoren behoren tot het geslacht met de soorten:
- Phlebotomus
- Phlebotomus papatasi
- Phlebotomus perniciosus
- Phlebotomus argentipes
Nieuwe Wereld
(Midden- en Zuid-Amerika)
Geslacht met de soorten:
- Lutzomyia
- Lutzomyia longipalpis
- Lutzomyia olmeca
De ziekte treft vooral arme bevolkingen met ontoereikende huisvesting, slechte voeding en beperkte gezondheidszorg. Klimaatverandering, ontbossing en conflicten vergroten het risico door veranderingen in zandvliegpopulaties en menselijke migratie. De meeste gevallen van VL worden gemeld in Brazilië, Oost-Afrika en India; CL komt veel voor in het Middellandse Zeegebied, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika.
- a) – Viscerale leishmaniasis (VL), ook kala-azar genoemd, tast inwendige organen aan (lever, milt, beenmerg) en veroorzaakt koorts, gewichtsverlies, bloedarmoede en orgaanzwelling. Zonder behandeling is deze vorm bijna altijd fataal.
- b) – Cutane leishmaniasis (CL) is de meest voorkomende vorm.
Ze veroorzaakt pijnloze huidzweren op blootgestelde delen zoals gezicht, armen en benen. Hoewel de laesies vaak spontaan genezen, laten ze blijvende littekens achter.
- Er bestaat geen vaccin.
Bescherming tegen zandvliegbeten—zoals bednetten, insectenwerende middelen en het beperken van buitenactiviteiten tussen schemering en zonsopkomst—is essentieel. Wereldwijd coördineert de Wereldgezondheidsorganisatie programma’s voor vroege diagnose, vectorcontrole en toegang tot geneesmiddelen om leishmaniasis te verminderen.